Commentaar Vrouwenpartij: Fafo: opvoeden waar de Vrouwenpartij achter staat.
Risicovol opvoeden
Opvoeden is voorbereiden op de toekomst. Dat is niet in paniek raken bij een geschaafde knie of een bult op het hoofd. Het is alle risico’s bij het spelen en in hun leven toelaten. Beschermen geldt alleen bij grote risico’s en laat verder alles toe.
Het is leren vallen, leren springen, leren ruzie maken, leren vechten en verdedigen, leren lichamelijke en psychologische pijn verdragen, leren weerbaar worden, leren stevig op je benen staan, leren niet te reageren, leren de wijste te zijn, leren helpen, leren verzorgen, leren aardig zijn, leren klaar te staan, leren wat manieren zijn, leren je niet te laten meeslepen, leren wie je bent en wie je wilt zijn en worden.
Risico’s mijden is een ramp voor kinderen
Ons leven bestaat uit ervaringen opdoen. Ervaringen, ingrijpende ervaringen, zijn de bouwstenen van ons karakter en onze persoonlijkheid. Op karakter kan je je leven vormgeven en verantwoordelijkheden dragen. Met persoonlijkheid kan je ongebaande wegen verkennen en volgen, vrij van de samenleving die alles in jouw leven wil bepalen.
Met ‘pas op dit’, ‘pas op dat’, doet een kind door mijdgedrag, weinig ervaringen op. Waar moet het kind in de toekomst dan uit putten? Heeft het kind niet geleerd te vallen, breekt hij later al gauw iets. Heeft het kind niet leren vechten met handen of woorden, dan kan het zich niet verdedigen en wordt het al gauw een lafaard, die bij het minste of geringste vlucht. Angst is een slechte raadgever, hebben we geleerd. Durven wordt later één van de beste karaktereigenschappen om succesvol te worden.
Ervaren is voor je kind de sleutel tot een succesvolle en gelukkige toekomst Elk klein kind vanaf 1 of 2 leeft in zijn fantasie en maakt daar de meest fantastische dingen mee. Een vrije geest begrenst zichzelf niet en het is een onderschatte taak van de ouders om die vrije geest te beschermen tegen grenzen. ‘Alles is mogelijk’ hoort het motto van het kind te blijven. En daar hoort ‘alles ervaren’ bij. De natuur in zovele vormen ervaren, dieren in dierentuinen, geschiedenis in musea, andere talen, ander voedsel, andere spelletjes, andere mensen, culturen en landen.
Wat ontzeggen we onze kinderen?
De grote vraag van de Vrouwenpartij is: waarom herinneren we ons zo weinig van onze tijd als kind? Zien we niet in onze kinderen wat wij vroeger waren en wilden? Zien we niet waarom onze kinderen niet naar ons willen en kunnen luisteren? Is het vanwege wat we hen ontzeggen door al die grenzen die we voor hen stellen en die zij weigeren te accepteren? Door al die voorgeschreven voorzichtigheid waar zij niet in kunnen geloven en het nut niet van inzien?
Zij willen beleven! Zij willen alles onderzoeken, ervaren. Zij zijn eigen(zinnige) personen, zij willen geen kopieën worden. Geen stomme lui, die zonder fantasie vastgelopen zijn in hun leven.
Wat heeft ons gevormd?
Bedenk eens wat ons en ons leven gevormd heeft. Welke ervaringen hebben ons latere leven gevormd? Welke ongelukken hadden voorkomen kunnen worden met wat meer kennis en ervaring? Als de helft van de huwelijken misloopt is er eerder iets mis gegaan in onze ontwikkeling, toch.? Dingen die we niet aankunnen door onvolwassenheid? Of hebben we gewoon het voorbeeld van onze ouders gevolgd, omdat we karakter missen?
De grote fout van ouders
Ouders zien een kind vrijwel altijd als hun kind, hun bezit. Kinderen moeten ouders volgen? Ouders leven voort in hun kinderen? Kopieën van hen in een stamboom?
Maar kan het ook zijn dat ouders er alleen zijn voor hun kinderen en niet andersom? Kinderen zijn er voor zichzelf en voor de toekomst. Zij willen niet met kettingen en touwen aan hun ouders verbonden zijn. Zij willen alleen met liefde verbonden zijn met hun ouders.
Zonder die fout zijn kinderen zelfstandige wezens, met een eigen wil en een eigen toekomst. Zelfstandige wezens waar ouders trots op kunnen zijn, maar niet als hun creaties.
Individualisatie
Dit alles past in de evolutie van de individualisatie die begon in de hippietijd. Burgers maken zich los van de dwang van regering en overheid en beginnen samenwerkingsverbanden, zoals coöperaties en burgerraden. Kinderen maken zich steeds vroeger los van de bekrompenheid en verstrengeling van hun ouder of ouders.
We zien hetzelfde in de decentralisatie van diensten en voorzieningen.
Kortom: eigen zeggenschap en verantwoordelijkheid is de weg naar onze toekomst van Eenheid, Harmonie en Samenwerking.
Gen alpha moet weerbaarder worden dan de vorige generatie. Dat gaat niet zonder wat tegenslag, is de gedachte.
Extreem vermoeid zijn, het gevoel hebben steeds in de overlevingsstand te staan en een emotionele afstand voelen tot je kinderen. De welig tierende onder werknemers heeft er een concurrent bij: de parentale burn-out.
Uit een in januari verschenen onderzoek van de Erasmus Universiteit Rotterdam blijkt dat maar liefst 40% van de ouders hier kenmerken van heeft.De ondervraagde vaders en moeders zeggen gek te worden van het ‘voortdurend opruimen’ (64%), het ‘gezeur aan hun hoofd’ (53%), hun ‘niet luisterende kinderen’ (51%), het ‘gedoe aan tafel’ (40%) en het gestoord worden in gesprekken (37%). Die ergernissen zijn er weliswaar niet altijd maar komen zeer geregeld voor.
Wie af en toe rondhangt in de opvoedniche van TikTok en Instagram, kijkt waarschijnlijk niet op van deze opvoedfrustratie. Daar liken ouders massaal opvoedfilmpjes waarin collega-ouders hun kont tegen de krib gooien.
Die kleuter die demonstratief wegloopt omdat papa en mama stom zijn? Laat die maar lekker een poosje huilen voor een gesloten voordeur: 1,6 miljoen hartjes. De hashtag die aan dit soort filmpjes wordt gehangen is #fafo, oftewel Fuck Around and Find Out. Inmiddels zijn er bijna 150.000 van dit soort TikTok-filmpjes. Samen zorgden die voor ruim een half miljard likes.
De Fafo-opvoedstijl lijkt een harde afrekening met het veel bekritiseerde ‘curlingouderschap’, een opvoedaanpak waarbij ouders alle hobbels op het levenspad van hun kinderen wegharken om te voorkomen dat ze in de problemen komen.
Andere opvoedduiders beschouwen het als een reactie op het overbewuste gentle parenting, een opvoeding waarbij, cynisch gesteld, de gevoelens van kinderen tot in den treure worden benoemd en besproken om te voorkomen dat ze straks emotioneel beschadigd door het leven moeten.
Hoe het ook zij: de Fafo-ouders lijken er alles aan te willen doen om te voorkomen dat hun kinderen te veel gaan lijken op de volgens velen gepamperde gen Z- – de generatie die is geboren tussen 1997 en 2010. Gen alpha moet weerbaarder worden. En dat gaat nou eenmaal niet zonder wat tegenslag,
‘Als je alles wat moeilijk is bij ze weghoudt, ontneem je kinderen iets heel wezenlijks’
Zelf opruimen
Organisatieadviseur Martijn Giezeman (1980) herkent zich wel in dit verhaal. ‘Als kickbokser leerde ik dat als je maar vaak genoeg tegen een zak schopt, je bot harder wordt. Deze redenering trekken mijn partner en ik door naar het opvoeden van onze dochter. Ook zij heeft weerstand nodig om weerbaar en sterk te worden.Als je alles wat moeilijk is bij een kind weghoudt en geen ruimte biedt voor vallen of het maken van fouten, dan ontneem je het iets heel wezenlijks.’
Om die reden moet zijn 3-jarige zélf eten en zélf opruimen. En als iets niet lukt, reageert hij ook nooit metéén: ‘Hooguit bij de derde kik.’ Daarmee is hij rechter in de leer dan zijn vriendin: ‘Die zit er net wat dichter bovenop.’
Dat Giezeman en veel van zijn generatiegenoten die weerbaarheid hoger op de agenda hebben staan dan de generatie voor hen, verbaast hem niet: ‘Ik ben zelf opgegroeid in de jaren tachtig en negentig. Dat waren heel andere tijden. Nu staat de wereld in de fik. Ik vind het van wezenlijk belang dat mijn dochter leert het leven aan te kunnen, wat er ook op haar pad komt.’
Het Fafo-ouderschap kan helpen om los te komen van de sterk gevoelde druk om geen enkele opvoedfout te maken.
Ook klinisch psycholoog Jantine Visser (1982) beschouwt zichzelf als een Fafo-ouder. Al was het maar omdat het volgens haar een illusie is dat je alles van je kinderen in de hand hebt als je er maar genoeg bovenop zit. Los daarvan denkt de moeder van drie ook dat het goed is voor de ontwikkeling van haar kinderen.
‘In het Westen zijn we geneigd te denken dat we alles kunnen controleren. We accepteren bijna geen onzekerheid als het om onze kinderen gaat en ontnemen ze daardoor veel verantwoordelijkheid. Ik kies er bewust voor om mijn kinderen die verantwoordelijkheid, waar mogelijk, wel te geven. Ik zal ze niet volgen via hun telefoon (ze moeten gewoon op een bepaalde tijd thuis zijn), ik houd niet bij wat ze aan huiswerk of andere afspraken hebben en bemoei me niet met hun kledingkeus.’
‘Onderzoek laat zien dat kinderen die onnodig geholpen worden door hun ouders, minder vertrouwen hebben in hun eigen kunnen’
Standje van de juf
Wie nu denkt dat dit dé oplossing is voor de opvoedstress waar ouders die beiden werken massaal mee kampen, heeft het mis: Fafo brengt ook weer zijn eigen ongemak mee.
Je moet bijvoorbeeld wel kunnen verdragen dat de afspraak met de orthodontist wordt vergeten, dat je een standje van de juf krijgt omdat je zoon zijn huiswerk niet heeft gemaakt, je 14-jarige tot aan zijn boxers door het ijs zakt of je 11-jarige dochter in een verschrikkelijke legging en op glitterschoenen naar school gaat als het buiten vriest, zo vertellen de geraadpleegde ouders. En je moet de verleiding kunnen weerstaan om je peuter niet ‘gewoon’ even snel aan te kleden of te voeren omdat dit nou eenmaal veel tijd en gedoe scheelt.
Toch zijn deskundigen tamelijk enthousiast over de nieuwe opvoedtrend. Het Fafo-ouderschap kan helpen los te komen van de sterk gevoelde druk geen enkele opvoedfout te maken en biedt een gezond tegenwicht aan de bigbrotherneiging van ouders om hun kinderen permanent in de gaten te houden en bij te sturen.
Met de voorhanden digitale middelen waarmee je je kinderen kunt tracken – gelduitgaven, schoolresultaten en locatie – zijn alle natuurlijke obstakels om dat te doen immers verdwenen. En dat pakt vaak niet zo goed uit.
‘Waar is ons vertrouwen dat onze kinderen heus wel wát kunnen?’
‘Onderzoek laat zien dat kinderen die onnodig geholpen worden door hun ouders, minder vertrouwen hebben in hun eigen kunnen’, zegt Rick van Logchem, die als orthopedagoog meewerkt aan het Erasmus-onderzoek naar optimale ouderbemoeienis. ‘Jongeren die meededen aan ons onderzoek lieten ook weten dat ze het echt vervelend vinden als ouders ze helpen wanneer ze het eigenlijk best zelf kunnen.’
Orthopedagoog Kina Smit staat er op een vergelijkbare manier in. De auteur van het boek Opvoeden, het hoeft niet zo perfect haalt ter illustratie het voorbeeld aan van een faalangstige jongen die ze in behandeling had. Daar ging het goed mee, tot hij een extra vak moest gaan volgen. De zorgcoördinator van school wilde meteen ingrijpen – de jongen mocht de toets in een aparte kamer maken, kreeg meer tijd et cetera – maar Smit vond dat een slecht idee.
‘Door hem de stressvolle gebeurtenis te laten ervaren (gewoon de toets maken zoals alle andere leerlingen) en hem daarna goed te begeleiden, komt hij veel eerder over zijn stress heen. We moeten als opvoeders echt toe naar meer blootstelling. Waar is ons vertrouwen dat onze kinderen heus wel wát kunnen?’
Consequenties
Hoewel Smit en Van Logchem best positief zijn over Fafo, wijzen ze er allebei expliciet op dat het alleen succesvol kan zijn als het op een goede en liefdevolle manier wordt toegepast: ‘Fafo betekent niet dat je kinderen maar aan hun lot kunt overlaten. Je moet ze wijzen op de consequenties van hun gedrag en op de gevaren die er zijn. Je kunt er niet blindelings van uitgaan dat ze dat al goed kunnen inschatten’, zegt van Logchem.
Hij waarschuwt ook dat Fafo-ouderschap nooit mag voortvloeien uit gemakzucht of frustratie. Dus geen cynisch ‘Ik zei toch dat het geen goed idee was zonder jas naar buiten te gaan; had je maar moeten luisteren’, maar liever: ‘Ja, toch best koud, hè, zonder jas …’
Anders gezegd: je moet ervoor zorgen dat Fafo niet verwordt tot FWMafo, oftewel Fuck With Me and Find Out, zoals klinisch psycholoog Robyn Koslowitz in een artikel in . Dan ben je namelijk bezig met wraak of straf. Dat is vooral vernederend voor kinderen. Ze leren veel beter als ze zich gesteund voelen.
‘Om te leren snappen wat je kind beweegt en nodig heeft, moet je samen meters maken’
Warme band Om goed te kunnen Fafo’en is een warme band met je kind dus essentieel. Het opbouwen van die band kost tijd, vertelt orthopedagoog Smit. Je moet ‘emotioneel beschikbaar’ zijn voor je kinderen. Dat betekent niet dat je zegt: ‘Lieverd, als je me nodig hebt kun je me altijd aanspreken en dan plan ik gewoon een uurtje in mijn agenda’, maar dat je je kind ‘leest’ en ziet dat het je steun nodig heeft, ook op de momenten dat het niet actief om je aandacht vraagt.
‘Om te leren snappen wat je kind beweegt en nodig heeft moet je samen meters maken. Dat is niet iets wat je kunt uitbesteden aan een nanny’, zegt Smit resoluut. ‘Het zou in dat opzicht goed zijn voor onze kinderen als we onze agenda’s minder vol zouden proppen.’
Iets meer liefdevolle verwaarlozing maar ook iets meer tijd voor elkaar, is dus het devies. Voor wie hier toch weer van in de stressmodus schiet, heeft Smit nog wel een geruststellende mededeling: ‘Het is goed om dat Fafo ook een beetje op jezelf toe te passen. Dus als je een keer de mist ingaat met het opvoeden, herpak je dan en doe het de volgende keer anders. Dan zeg je gewoon wel nee.’
Dit artikel is gemaakt door de redactie van FD Persoonlijk.
