Commentaar Vrouwenpartij: een geschikte minister voor het volgende kabinet? Een rationele minister, wars van regels en wishful thinking?
Wie kan zonder nog meer regeltjes?
We weten het allemaal en we willen al tientallen jaren af van die regeltjes die ons leven en werken beperken en ons gevangen zetten, maar de (Big Brother) praktijk is koppig en weerbarstig. Wij geloven in regeltjes, wij zijn geprogrammeerd door regeltjes, wij zien oplossingen alleen via meer regeltjes? Wij missen creativiteit, gezond verstand en een open visie*. Wij zijn wezens van de middelmaat, van de compromissen, van de gewoontes, verslaafd aan ‘kanniet’ en ‘ik weet het beter’.
Hoe kunnen we afkomen van al die onnodige regeltjes?
Wij, als Vrouwenpartij, die afwil van 80% van alle regeltjes, zien dat wij kunnen inzetten op 4 speerpunten:
1. AI (bv. ChatGPT) kan elk probleem overzien en zonder gebruik van menselijke beperkingen, oplossingen voorstellen. Zo kan het voor de noodzakelijke en onmisbare uitvoeringstoetsen op beleid en wetgeving zorgen die werken.
Een enorm voordeel is de tijdwinst. ChatGPT geeft op elk probleem, elke vraag, een antwoord in seconden. Aanpassingen? Ook in seconden. Dit staat tegenover het feit dat mensen moeten overleggen, vergaderen, onderzoek doen, rapporten schrijven, rapporten beoordelen, rapporten aanpassen en ga zo door. Een proces van maanden, soms jaren.
Met AI ChatGPT wordt de directe menselijke inbreng zo goed als geëlimineerd. En dat betekent geen vooroordelen die de zaak verkleuren, geen ego-inbreng die manipuleert en leugens verkondigt, geen beter weten van onnozelen, geen vertekenende inbreng van macht en geld, geen vertragingstechnieken, geen lobby-invloeden, geen verborgen sabotage, geen polariserende en vechtende partijen, maar een ultiem democratische aanpak door middel van alle collectieve wijsheid en ervaring op aarde.
2. Datareductie. Hoe kan datareductie systemen vereenvoudigen? De ministeries hebben elk hun eigen systeem voor hetzelfde (boekhouden). Datareductie maakt er één systeem van. Een ministerie heeft 9 verschillende processen voor het inhuren van personeel. Datareductie maakt er één proces van.
Elke gemeente heeft haar eigen processen en systemen maar datareductie kan alles in elke gemeente bedienen uit één bron, de beste en meest efficiënte en eerlijke bron.
Alle verzekeringsmaatschappijen doen allemaal hetzelfde op hun eigen gekozen manier, waar datareductie een uitkomst zal zijn voor ongekende efficiëntie.
Datareductie kan vele miljarden besparen en mogelijk honderden in de gehele maatschappij.
Met andere woorden: waar het wiel steeds opnieuw wordt uitgevonden is met datareductie eenmaal genoeg en bespaar je al die onnodige nieuwe uitvindingen van hetzelfde wat altijd weer problemen creëert.
Ook hier kan AI een grote rol spelen door de vraag te stellen ‘hoe kan het eenvoudiger?’.
3. Universeel basisinkomen (UBI). Hoeveel regeltjes elimineert een universeel basisinkomen? Hele departementen kunnen met een basisinkomen overbodig gemaakt worden. Hoeveel mensen worden door een basisinkomen bevrijd uit de regeltjes-jungle?
4. Administratieve regels herzien. Wij stellen de vraag: hoe vaak wordt überhaupt gekeken naar wat administratief is vastgelegd (in ordners en databestanden)? En wat is het belang van vastleggen? Wie heeft er baat bij? Een afweging van voor- en nadelen vindt ‘nooit’ plaats.
De administratieve lasten voor een leraar in het onderwijs liggen rond de 25% van zijn tijd. In de zorg is dat 40%. Een agent is 40% van zijn tijd administratief medewerker. Allemaal noodzakelijk? Alles moet worden vastgelegd! Die tijd kan niet beter besteed worden? Een idee om een kostenanalyse te maken?
Waarom elk detail vastleggen? Uit angst en vrees? Een manier om achteraf te kunnen beschuldigen? Een manier om verantwoordelijkheid te ontlopen? Een manier om de zaak te kunnen verdraaien?
Hoe waarheidsgetrouw is alles wat is vastgelegd, eigenlijk? Vroeger werd gezegd: alles wat geprint is, is waar.
Voorbeeld: huisartsen kwamen in opstand tegen alle administratie die zij voor verzekeraars moesten bijhouden. Het protest was succesvol. Rond de 100 formulieren werden afgeschaft, voortaan niet meer nodig! Waarom waren ze eerder wel nodig?
Is het niet tijd om wettelijke regels in te stellen?
Nieuwe regel: meer dan 10% van de werktijd besteden aan het vastleggen van administratie wordt verboden in diensten waar belastinggeld in het geding is!
Het zal een trend worden en het aantal ’nutteloze’ banen zal enorm afnemen. Administratie is de lopende band van tegenwoordig; het is geestdodend werk.
De toekomst van regels
Kan in de toekomst over alles in ons leven een AI-assistent waken? Kan AI zo geprogrammeerd worden dat alles met een foute achtergrond ontmaskerd wordt? Kan AI eerlijkheids- en rechtvaardigheidscijfers geven? Kan AI de weg naar een sociaal paradijs vrijmaken?
Kan AI vaststellen welk deel van de bevolking vooruit gaat bij politieke beslissingen? En dat deel vervolgens met aanpassingen verhogen? Waarom AI niet vragen welke onderdelen haalbaar zijn van elk politiek programma en hoeveel onderdelen alleen dienen om stemmen te trekken?
AI kan zeker de beste oplossingen selecteren voor elk maatschappelijk probleem. Wie zal daar op tegen zijn? Alleen ego-politici denken wij.
Wij stellen voor dat AI geprogrammeerd wordt op basis van de onderliggende en bepalende waarden Eenheid, Harmonie en Samenwerking. Wie is er tegen regeltjes die, die waarden in de praktijk van ons leven verhogen?
* Verkeersregels zijn een mooi voorbeeld waar meer regeltjes van verkeersambtenaren effectief tegengehouden worden. Want maak de verkeersregels alsmaar complexer en voor je het weet zijn de files opgelost. Een rijbewijs halen wordt vervolgens onmogelijk voor de gewone man of vrouw.
Toen de gemeente Drachten alle verkeersborden weghaalde op het Laweiplein bleek iedereen beter op te letten. Heel veel minder ongelukken en een verdubbelde doorstroom snelheid waren het resultaat.
Lees hier het artikel: Rekenkamer-president Duisenberg: terugsnoeien regeljungle moet een groot verkiezingsthema worden
Bron: fd.nl
Marijn Jongsma
11 augustus 2025
FD: Rekenkamer-president Duisenberg: terugsnoeien regeljungle moet een groot verkiezingsthema worden
Bestuurlijk Nederland loopt zonder koerswending volledig vast, waarschuwt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer. ‘De overheid doet voortdurend beloftes die ze onmogelijk kan waarmaken.’
Overheidsuitvoeringsorganisaties worden in toenemende mate overladen met ingewikkelde regels. Inmiddels moeten zij werken met tweeënhalf keer zo veel wetten en regels als twintig jaar geleden, die ook nog eens complexer zijn geworden, zo blijkt uit recent onderzoek van adviesorganisatie PwC.
De president van de Algemene Rekenkamer onderschrijft deze conclusies, die stroken met eerdere eigen onderzoeken. Hij vindt de situatie dermate onhoudbaar, dat veel ambtenaren hun werk niet meer goed kunnen uitvoeren. Als het aan hem ligt, wordt de toegenomen regeldruk dan ook een prominent onderwerp bij de aankomende Tweede Kamerverkiezingen.
‘Al jarenlang klinkt vanuit ons de hartenkreet richting de politiek om wetgeving uitvoerbaar te maken’, aldus de econoom, die eerder werkte voor onder meer Shell, McKinsey en Eneco en tussen 2012 en 2017 Tweede Kamerlid was voor de VVD. ‘Vereenvoudig de regels.’
Sinds wanneer neemt de regeldruk toe?
‘In de afgelopen tien tot twintig jaar is zowel het aantal regels als de complexiteit ervan aanzienlijk toegenomen. Zo duurt een medische keuring voor de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) tegenwoordig ruim tweeënhalf keer zo lang als vijftien jaar geleden. Ook zijn dossiers bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) inmiddels ongeveer twee keer zo dik als tien jaar geleden.’
‘Ik kan alleen op basis van gefundeerd onderzoek een uitspraak doen. Het enige wat ik constateer, is dat de uitvoering twee tot drie keer zo complex is geworden in de afgelopen tien tot twintig jaar.’
Wat zijn de gevolgen als ingrijpen uitblijft?
‘De overheid stelt zichzelf nu doelen, maar houdt er te weinig rekening mee of het uitvoerbaar is en kan daardoor beloftes niet nakomen. Dat is weer slecht voor het vertrouwen in de democratie. De WIA [Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen] bijvoorbeeld, is echt onuitvoerbaar. Het is een voorbeeld waarom het belangrijk is om niet alleen wetgeving te maken, maar ook te zorgen dat deze praktisch uitvoerbaar is en goed werkt voor burgers.’
‘Bovendien zijn er steeds meer mensen nodig om complexe wetgeving uit te voeren, of bezig fouten te herstellen die ontstaan door ingewikkelde regels. Die mensen zijn vervolgens niet meer beschikbaar om aan vernieuwing te werken. Bij de Belastingdienst bijvoorbeeld zijn ze zo druk met het oplossen van bestaande problemen, dat er nauwelijks ruimte is voor verbeteringen.’
Hoe doorbreken we die vicieuze cirkel?
‘De uitvoerbaarheid van beleid verdient veel meer aandacht, bijvoorbeeld via uitvoeringstoetsen. Als je daar niet vooraf bij stilstaat, ben je later vooral bezig met het opruimen van de rotzooi. Wij onderzochten dit bij drie ministeries. Financiën neemt die toetsing serieus. Bij Justitie en Veiligheid ontbreekt echter in de helft van de plannen voor nieuw beleid een uitvoeringstoets.’
‘Het is tijd voor een vereenvoudigingsagenda. Daar is ook de motie van ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis op gericht, die eind juni is aangenomen. Die motie stelt voor om elk jaar een vereenvoudigingsplan op te stellen, met concrete voorstellen om regels en processen te versimpelen. Het eerste plan wordt verwacht in het voorjaar van 2026. Als we jaarlijks bewust kijken naar wat eenvoudiger, beter of slimmer kan, en dat daadwerkelijk vertalen naar beleid, geeft dat een flinke impuls aan de uitvoerbaarheid.’
U klinkt optimistisch, maar er is vaker gepleit voor minder regeldruk. In de praktijk botst dat vaak met politieke wensen, bijvoorbeeld om niemand buiten de boot te laten vallen. Is er geen andere politieke cultuur nodig om dit te laten slagen?
‘Allereerst moet de politieke cultuur zó zijn, dat het sexy wordt om dit soort problemen aan te pakken. Het levert misschien geen snelle politieke punten op, maar het is wél ontzettend urgent.
Neem de basisscholen, waar leerkrachten zes tot acht uur per week aan administratieve taken besteden. Als je daar één uur vanaf haalt, scheelt dat qua tijd al 2250 fte’s. Die kun je aan onderwijs besteden; we hebben een lerarentekort.’
‘Wat mij ook opvalt, is dat er maar enkele wetsvoorstellen zijn waarbij de uitvoeringstoets uitwijst dat er uiteindelijk mínder ambtenaren nodig zijn. Of er staat: het is uitvoerbaar, maar onder voorwaarden. Dan accepteert de politiek dus de risico’s. Uitvoeringsorganisaties zouden de bevoegdheid moeten krijgen een rode kaart te trekken als ze inschatten dat een nieuwe wet niet uitvoerbaar is.’
Er zijn ook commerciële partijen die hun geld verdienen met burgers en bedrijven wegwijs maken in de complexe regelingen. Dus er zal altijd een tegenlobby zijn.
‘Een paar weken geleden deed ik al een oproep over aanpassen of schrappen van €30 mrd aan niet-doelmatige, complexe fiscale regelingen. Ik zal u mijn inbox van toen maar niet laten zien. Toch hoop ik dat de staatssecretaris van Financiën doorzet. Dat vergt een olifantenhuid en de kunst om niet van elke binnenkomende e-mail wakker te liggen.’
U heeft verschillende functies bekleed binnen Shell. Welke lessen over efficiëntie heeft u uit die tijd meegenomen?
‘De belangrijkste les die je daar leert, is dat het niet gaat om plannen en beloftes, maar om resultaat. Dat is mijn mantra. Dat hangt boven mijn bed en boven mijn deur. Toen ik bij Shell werkte, was er geen keuzevrijheid over welk financieel systeem je gebruikte. Er was er één. Die standaardisatie maakte het mogelijk om efficiënter te werken.’
‘Bij de overheid heeft elk ministerie zo’n beetje zijn eigen boekhoudsysteem. Bij de Belastingdienst hebben ze negen verschillende processen voor het inhuren van extern personeel. Als alles met plakband aan elkaar hangt, wordt het simpelweg lastig om grote stappen te zetten.’
Wat is een voorbeeld van een regeling die wel goed uitvoerbaar is?
‘De NOW-regeling (Tijdelijke noodmaatregel overbrugging voor behoud van werkgelegenheid, red.) was een tijdelijke subsidieregeling tijdens de coronacrisis, waarmee werkgevers een groot deel van de loonkosten vergoed kregen bij omzetverlies. Daarbij is met de uitvoerder, het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), gesproken over wat er nodig was om het uitvoerbaar te maken.’
‘Het is gelukt om binnen een paar weken een regeling op te zetten door voor een relatief simpel ontwerp te kiezen. Dat betekende wel dat er snijverlies was. Sommige bedrijven ontvingen steun terwijl dat onterecht was, en anderen die het wel nodig hadden, vielen juist buiten de boot. De Tweede Kamer wist dit van tevoren en is daar met eyes wide open mee akkoord gegaan. Dit is nou een duidelijk voorbeeld waaruit blijkt dat het wél kan, snel een uitvoerbare regeling optuigen. Als je maar vooraf accepteert dat er zaken misschien ook niet helemaal goed zullen gaan.’
